İran -ABD savaşı çalışanların alım gücünü yeniden baskı altına aldı

İran savaşının enerji piyasalarında yarattığı şok, zengin ülkelerde çalışanların alım gücünü yeniden baskı altına aldı.

Birçok gelişmiş ekonomide ücretler, fiyat artışları karşısında gerilemeye başladı. Bu durum, reel ücretlerde yeni yeni başlayan toparlanmanın enerji fiyatları nedeniyle sekteye uğradığını gösteriyor.

TÜKETİCİLER ÜZERİNDE YENİ BASKI

Financial Times'ın aktardığına göre İngiltere, ABD ve diğer ülkelerde tüketiciler, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasının ardından benzin ve uçak bileti fiyatlarında sert artışlarla karşı karşıya kaldı.

ABD’de yıllık enflasyon nisan ayında yüzde 3,8’e yükseldi. Aynı dönemde ortalama saatlik kazançlar yıllık yüzde 3,6 arttı. Böylece fiyatlar, iki yıl sonra ilk kez ücretlerden daha hızlı yükseldi.

KPMG ABD Başekonomisti Diane Swonk, savaşın tedarik zincirlerini sarstığını ve Hürmüz Boğazı yarın açılsa bile fiyatları öncesine göre daha yukarı taşıyacağını söyledi.

İNGİLTERE’DE ÜCRETLER DÜŞÜŞE HAZIRLANIYOR

İngiltere’de çalışanlar da benzer bir sıkışmayla karşı karşıya.

Primler hariç ortalama kazançlar, mart ayına kadar olan üç aylık dönemde reel olarak yıllık yalnızca yüzde 0,1 arttı. Ancak enflasyonun önümüzdeki aylarda yükselmesi ve işe alımların çok zayıf seyretmesi nedeniyle reel ücretlerin doğrudan düşüşe geçmesi bekleniyor.

EURO BÖLGESİNDE YENİ DARBE

Euro Bölgesi’nde enerji şoku, çalışanlar açısından yeni bir geri adım anlamına geliyor.

Bölgedeki işçiler, 2022’deki enflasyon şokunda kaybettikleri alım gücünü ancak yeni yeni geri kazanmıştı. Ancak enerji fiyatlarındaki yeni artış, bu toparlanmayı yeniden riske attı.

Ortadoğu’daki savaşı sona erdirmeye yönelik diplomatik çabalar da son günlerde yoğunlaştı. Pazartesi günü İran’ın üst düzey müzakerecileri Doha’ya giderken, arabulucular Hürmüz Boğazı’nın kademeli olarak yeniden açılmasını içerecek bir barış anlaşmasının son ayrıntılarını netleştirmeye çalıştı.

“REEL ÜCRET ARTIŞI SIFIRA YAKIN OLACAK”

Pantheon Macroeconomics danışmanlık şirketinden Claus Vistesen, 2026’da Euro Bölgesi genelinde reel ücret artışının sıfıra yakın olmasını beklediğini söyledi.

Vistesen, özellikle tüketicileri koruyacak mali alana sahip olmayan Fransa gibi ülkelerde reel ücret artışının şimdiden “derin biçimde negatif” olabileceğini belirtti.

POLİTİKA YAPICILAR İÇİN İKİ RİSK

Çalışanların alım gücündeki baskı, politika yapıcılar için iki ayrı risk yaratıyor.

İlk risk, hanehalklarının harcamalarını kısmaya başlaması. Bu durum, savaşın ekonomik büyüme üzerindeki etkisini ağırlaştırabilir ve talebin yavaşlamasıyla şirketleri istihdam azaltmaya zorlayabilir.

İkinci risk ise çalışanların daha yüksek ücret talep etmesi. Bu senaryoda, enerji fiyatları düşse bile kalıcı enflasyon baskısı oluşabilir.

“SORUNUN KAYNAĞI ORTADOĞU ÇATIŞMASI”

JPMorgan ABD Başekonomisti Michael Feroli, reel ücretlerdeki düşüşün temel nedeninin Ortadoğu’daki çatışma olduğunu söyledi.

Feroli’ye göre Hürmüz Boğazı yeniden açılır ve enerji fiyatları gerilerse reel ücretler tekrar artmaya başlayabilir.

Ancak KPMG’den Diane Swonk, yüksek enflasyonun şirketlerin kâr marjlarını daraltacağını ve işe alımlar üzerinde baskı yaratacağını belirtti. Swonk, kalıcı enflasyon dönemlerinin bu şekilde iş gücü piyasası sorunu haline geldiğini ifade etti.

İNGİLTERE’DE PAZARLIK GÜCÜ ZAYIFLIYOR

İngiltere’de çalışanlar, savaş başlamadan önce de pazarlık gücü kaybetmeye başlamıştı.

Ülkede işsizlik yükselirken açık iş pozisyonları beş yılın en düşük seviyesine geriledi.

İngiliz hükümetinin geçen hafta aile bütçelerini desteklemek amacıyla açıkladığı yaz tatilleri ve dışarıda yemek için KDV indirimleri ile akaryakıt vergisi artışının ertelenmesi gibi adımların etkili ancak sınırlı olacağı belirtiliyor.

Resolution Foundation Başekonomisti James Smith, bu önlemlerin tamamen önemsiz olmadığını ancak İngiltere’nin 2008’den bu yana dördüncü reel ücret düşüşü dönemini yaşamasını engellemeyeceğini söyledi.

EURO BÖLGESİNDE SENDİKALAR ZORLANIYOR

Euro Bölgesi’nde çalışan başına ücretler 2025’te yaklaşık yüzde 2 arttı. Bu dönemde işsizlik, rekor düşük seviyelere yakın seyretti.

Ancak Avrupa Merkez Bankası’nın takip ettiği toplu sözleşme ücretleri göstergesi, sendikaların bu yıl aynı ölçüde güçlü kazanımlar elde etmekte zorlandığını gösteriyor.

Çalışanların iş güvencesi konusunda daha endişeli hale gelmesi, ücret pazarlıklarını zayıflatıyor.

FRANSA VE ALMANYA AYRIŞIYOR

Pantheon Economics’ten Claus Vistesen’e göre Fransa özellikle zorlu bir görünümle karşı karşıya.

Vistesen, Fransa’nın vergi indirimi yapamadığını çünkü buna mali gücünün yetmediğini belirtti ve Fransız tüketicilerin ağır bir darbe aldığını söyledi.

Almanya’da ise çalışanların daha yüksek ücret için pazarlık gücü zayıf olsa da, akaryakıt vergilerindeki indirimler tüketicileri en sert fiyat artışlarından kısmen koruyabilir.

AVRUPA’DA KORUMA MEKANİZMALARI FARKLI

HSBC Avrupa Başekonomisti Simon Wells, bazı Avrupa ülkelerindeki çalışanların ABD’deki çalışanlara kıyasla fiyat artışlarına karşı daha iyi korunduğunu belirtti.

Wells, özellikle ücret endekslemesi, daha yüksek tasarruf tamponları ve İspanya’da sağlanan cömert mali desteklere dikkat çekti.

EURO BÖLGESİNDE RESESYON RİSKİ

Capital Economics Avrupa Başekonomisti Andrew Kenningham, İran savaşının ekonomik etkisinin 2022 enerji şokundan çok daha küçük olduğunu belirtti.

Ancak Kenningham’a göre Euro Bölgesi ekonomisinin hafif bir resesyona girmesi artık daha olası görünüyor.

Kenningham, ekonomiye yönelik darbe ne kadar büyük olursa reel ücretlerdeki toparlanmanın da o kadar yavaş olacağını söyledi.

NEFES