AYM: Üniversite teşkilatına ilişkin kadro düzenlemeleri yalnızca kanunla yapılabilir

Anayasa Mahkemesi’nin (AYM), 12 Şubat 2026 tarihli ve 193 sayılı “Bazı Kamu Kurum ve Kuruluşlarına Kadro İhdas Edilmesine İlişkin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi”ne ilişkin kararı Resmî Gazete’de yayımlandı.

Kararda, üniversitelerin teşkilat yapısına ilişkin kadro düzenlemelerinin Anayasa’nın 130’uncu maddesi kapsamında “münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken alanlar” arasında yer aldığı belirtildi.

AYM, kararında Anayasa’nın 104’üncü maddesinin 17’nci fıkrasına dikkat çekti. Söz konusu hükümde, “Anayasada münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda Cumhurbaşkanlığı kararnamesi çıkarılamaz” denildiği hatırlatıldı.

Mahkeme, İstanbul Üniversitesi’ne yönelik kadro ihdasının bu kapsamda değerlendirilmesi gerektiğini belirterek, düzenlemenin Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile yapılamayacağı sonucuna vardı. İptal kararı oy çokluğuyla alındı.

AYM, aynı kararname kapsamında Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı (AFAD) ile Göç İdaresi Başkanlığı taşra teşkilatlarına ilişkin kadro ihdaslarını ise Anayasa’ya aykırı bulmadı.

Mahkeme, bu kurumlara ilişkin kadro düzenlemelerinin “idarenin teşkilat yapısı” kapsamında olduğunu ve yürütme yetkisine ilişkin konular arasında değerlendirilebileceğini belirtti. Bu nedenle söz konusu düzenlemelere yönelik iptal talebi reddedildi.

AYM’nin İstanbul Üniversitesi’ne ilişkin kadro düzenlemesini iptal eden hükmünün, kararın Resmî Gazete’de yayımlanmasından 9 ay sonra yürürlüğe gireceği bildirildi.

2. Anayasa’ya Aykırılık Sorunu

a. İstanbul Üniversitesine İlişkin Kadronun İhdas Edilerek (2) Numaralı CBK’ya Ekli (I) Sayılı Cetvel’in İlgili Bölümüne Eklenmesi

5. Dava dilekçesinde konu bakımından yetki yönünden kuralın Anayasa’nın Başlangıç kısmı ile 6., 7., 8., 11., 128., 130., 153. ve 161. maddelerine de aykırı olduğu ileri sürülmüş ise de CBK’ya ilişkin konu bakımından yetki kuralları Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasında düzenlendiğinden bu husustaki inceleme anılan fıkra kapsamında yapılacaktır.

6. Dava konusu kural İstanbul Üniversitesi bünyesinde musiki paleograf ve icra memuru kadrosunun ihdas edilerek (2) numaralı CBK’ya ekli (I) Sayılı Cetvel’in ilgili bölümüne eklenmesini öngörmektedir.

7. Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesinde Anayasa’da münhasıran kanunla düzenlenmesi öngörülen konularda CBK çıkarılamayacağı hükmüne yer verilmiştir. Anayasa koyucunun bir konunun kanunla düzenlenmesini özel olarak öngörmesi bu alanın münhasıran kanunla düzenlenmesini istediği anlamına gelir. Bu kapsamda Anayasa bir konunun kanunla düzenleneceğini öngörmüşse bu konuda CBK çıkarılamaz. Bununla birlikte Anayasa’da CBK’larla düzenleneceği özel olarak öngörülen konulara ilişkin Anayasa hükümlerinin açıkça izin verdiği hususlarda CBK’larla düzenleme yapılabilir (AYM, E.2019/105, K.2020/30, 12/6/2020, § 19).

8. Anayasa’nın 130. maddesinin birinci fıkrasında “Çağdaş eğitim-öğretim esaslarına dayanan bir düzen içinde milletin ve ülkenin ihtiyaçlarına uygun insan gücü yetiştirmek amacı ile; ortaöğretime dayalı çeşitli düzeylerde eğitim-öğretim, bilimsel araştırma, yayın ve danışmanlık yapmak, ülkeye ve insanlığa hizmet etmek üzere çeşitli birimlerden oluşan kamu tüzelkişiliğine ve bilimsel özerkliğe sahip üniversiteler Devlet tarafından kanunla kurulur.” hükmüne yer verilmiştir. Anılan maddenin dokuzuncu fıkrasında da yükseköğretim kurumlarının kuruluş ve organlarının kanunla düzenleneceği öngörülmüştür.

9. Anayasa’nın söz konusu maddesi kapsamındaki yükseköğretim kurumlarının özel kanun hükümlerine tabi olması, bu kurumların teşkilatlanması, görev ve sorumlulukları, eğitim, öğretim, araştırma faaliyetleri ile öğretim elemanları ve öğrencileriyle ilgili esasların kanunla belirlenmesini gerektirmektedir.

10. Kamu kurum ve kuruluşlarının kadrolarının ihdası veya iptali, başka bir deyişle kadro usulüne ilişkin düzenlemelerin teşkilat yapısıyla ilgili olduğu açıktır (AYM, E.2020/8, K.2021/25, 31/3/2021, § 17). Anayasa Mahkemesi kararlarında konuyla ilgili olarak “Bir kurumun kuruluşu deyince her şeyden önce o kurumu yürütecek personele ait kadrolar hatıra gelir. Zira kurumun temelinden çatısına kadar bütün örgütünün bu kadrolar teşkil eder. Personel kadroları mevcut olmayan bir kurum, henüz kuruluş haline geçmemiş demektir. Şu halde bir kurumu çalışır hale getirecek olan Personel kadrolarının, en küçüğünden en büyüğüne kadar, bütününü kuruluştan ayrı düşünmeğe imkân yoktur.” denilmektedir (AYM, E.1965/32, K.1966/3, 4/2/1966; E.2018/119, K.2020/25, 11/6/2020, § 18).

11. Bu bağlamda İstanbul Üniversitesine kadro ihdas edilmesini öngören kuralın da Anayasa’nın 130. maddesi bağlamında münhasıran kanunla düzenlenmesi gereken konuda düzenleme yaptığı açıktır. Bu itibarla anılan Üniversitenin teşkilat yapısıyla ilgili olan kuralın Anayasa’nın 130. maddesi bağlamında 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesiyle bağdaşmadığı anlaşılmıştır.

12. Açıklanan nedenlerle kural, Anayasa’nın 104. maddesinin on yedinci fıkrasının üçüncü cümlesine aykırıdır. İptali gerekir.