Tarladan markete vurguna operasyon geldi.
Yaş meyve ve sebze piyasasına yönelik soruşturmada 41 büyük dağıtıcı firmanın yöneticileri hakkında gözaltı kararı verildi. Yapılan incelemelerde firmaların arzı düşük, maliyetleri yüksek göstererek fiyatları yukarı çektiği, sahte makbuzlarla haksız kazanç sağladığı, ölen çiftçilerin adına bile belge düzenlediği belirlendi.
Vatandaşın cebini yıllardır yoran “tarladan sofraya” fiyat makası için düğmeye basıldı. İstanbul Cumhuriyet Başsavcılığı, uzun yıllardır Türkiye Gazetesi olarak manşetlere taşıdığımız yaş meyve ve sebze piyasasına yönelik kapsamlı bir soruşturma başlattı. Soruşturma kapsamında, hallerin büyük tedarikçileri konumundaki bazı firmaların piyasadaki hâkimiyetlerini kullanarak ürün arzını düşük, maliyetleri ise yüksek gösterdiği, sahte müstahsil makbuzlarıyla gerçeğe aykırı maliyet oluşturduğu ve tedarik zincirini gereksiz yere uzatarak fiyatları yukarı yönlü manipüle ettiği yönünde tespitlere ulaşıldı.
Bu kapsamda 41 büyük dağıtıcı firmanın 41 yöneticisi hakkında gözaltı kararı verilirken, 22 şehirde 109 iş yeri ve ikametgâhta eş zamanlı arama yapıldı. Fiyatları etkileme, Vergi Usul Kanunu’na muhalefet, belgede sahtecilik ve suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama suçları yönünden yürütülen soruşturmada; Ticaret Bakanlığı’nın Hal Kayıt Sistemi ile Tarım ve Orman Bakanlığı’nın Çiftçi Kayıt Sistemi verileri karşılaştırıldı. Hazine ve Maliye Bakanlığı Vergi Denetim Kurulu Başkanlığı (VDK) tarafından hazırlanan kapsamlı raporda, yaklaşık 1.029 çiftçinin beyanına da yer verildi. Çiftçilere sattıkları ürünlerin fiyatları ile satışlar karşılığında adlarına düzenlenen müstahsil makbuzlarının tutarları soruldu.
Adalet Bakanı Sayın Akın Gürlek, soruşturma kapsamında yapılan incelemelerde hallerin büyük tedarikçileri konumundaki bazı firmaların piyasadaki hâkimiyetlerini kullandıklarını belirtti. Bazı firmaların ürün arzını olduğundan düşük, maliyetleri ise gerçeğinden yüksek gösterdiğini ifade eden Gürlek, sahte müstahsil makbuzlarıyla gerçeğe aykırı maliyet oluşturulduğunu ve tedarik zincirinin gereksiz yere uzatıldığını kaydetti. Gürlek, bu yöntemlerle yaş sebze ve meyve piyasasında fiyatların yukarı yönlü manipüle edilerek haksız kazanç sağlandığı yönünde tespitlere ulaşıldığını açıkladı. Gürlek, “Üreticimizin emeğini, vatandaşımızın bütçesini ve piyasanın adil işleyişini korurken, fi yatları manipüle ederek haksız kazanç sağlayan ve ekonomik düzeni bozan suçlarla mücadelemizi kararlılıkla sürdürüyoruz” dedi.
YENİ “HAL KANUNU” YOLDA
Ticaret Bakanı Ömer Bolat, sebze ve meyve ticaretine ilişkin yeni Hal Kanunu taslağının tamamlandığını, çalışmanın AK Parti TBMM Grup Başkanlığı nezdinde ilgili kamu ve özel sektör temsilcileriyle değerlendirildiğini söyledi. Yeni düzenlemeyle sebze ve meyve ticaretindeki fiyat artışlarının aşağı çekilmesinin, kooperatifl eşmenin artırılmasının ve üretici birliklerinin güçlendirilmesinin hedefl endiğini belirten Bolat, yeni yasama döneminde düzenlemenin Meclis gündemine gelmesini beklediklerini ifade etti.
6,7 TON ALDI 9 TON SATTI
Soruşturma kapsamında bir firmanın müstahsil makbuzları üzerinden 6,7 ton portakal satın aldığı görülürken aynı dönemde 9 ton portakal sattığı tespit edildi. Firmanın bilançosu ile ürün varlığı arasında da fark bulunduğu belirlendi. Başka bir firmanın 13 ton limon, mandalina, nar ve portakal satışı gerçekleştirdiği hâlde Hal Kayıt Sistemi'ne 8 ton ürün bildirdiği belirlendi.
8 LİRALIK ÜRÜNE 24 LİRALIK MAKBUZ
Dosyadaki tespitlerde, bazı üreticilerin gerçek satış fiyatları ile adlarına düzenlenen müstahsil makbuzları arasında yüksek farklar bulunduğu belirlendi. Adana'da bir çiftçinin kapya biberi bir firmanın aracısına 8-9 liradan sattığını beyan ettiği, buna karşılık üretici adına 18,70 ile 23,95 lira arasında müstahsil makbuzu düzenlendiği tespit edildi. Bir başka üretici de biberi 11,50 liradan sattığını belirtmesine rağmen adına 18,70 liralık müstahsil makbuzu düzenlendiğini bildirdi. Bazı çiftçiler ise üretmedikleri ve satmadıkları ürünler için adlarına müstahsil makbuzu düzenlendiğini beyan etti.
SADECE FİYAT DEĞİL TONAJ DA ŞİŞİRİLDİ
VDK raporlarında yalnızca ürün fiyatlarının değil, miktarların da gerçeğin üzerinde gösterildiğine ilişkin çarpıcı tespitler yer aldı. Bir limon üreticisi 2025 yılında 200 ton limon üretip sattığını belirtirken, adına 633 ton ürün için müstahsil makbuzu düzenlendiğini söyledi. Başka bir üreticinin 126 tonluk limon satışı ise 328 ton olarak kayıtlara geçti; üretici gerçek ticaret hacminin 2,5-2,6 milyon lira olduğunu belirtirken adına düzenlenen belgelerin toplamı yaklaşık 10 milyon liraya ulaştı. Patateste de benzer bir tablo ortaya çıktı. Yaklaşık 400-500 ton patates sattığını beyan eden bir üretici adına 1 milyon 741 bin 840 kilogram patatesin 20 lira üzerinden alınmış gibi belgelendirildiği tespit edildi. Tümen Tarım'a ilişkin incelemede ise yaklaşık 60 ton sarımsak ürettiğini ve kilogramını 50 liradan sattığını belirten bir üreticinin adına 800 ton sarımsak için müstahsil makbuzu düzenlendiği belirlendi.
ÖLÜ ÇİFTÇİLERİN ADINA MAKBUZ
Dosyada hayatını kaybetmiş üreticilerin adına düzenlenen müstahsil makbuzları da yer aldı. İncelemelerde 1 Ocak 2025 ile 31 Mart 2026 tarihleri arasında çok sayıda ölü çiftçi adına müstahsil makbuzu düzenlendiği belirlendi. Söz konusu belgelerdeki tutarların 29 bin lira ile 118 bin lira arasında değiştiği tespit edildi. Ürünlerin alış ve satış fiyatları arasında neredeyse fark bulunmayan bir firmanın işlemleri incelenirken çiftçilerin tamamına yakını ise bu firmaya ürün satmadığını söyledi.
LİSTEDE İHRACAT ŞAMPİYONLARI DA VAR
Operasyonda yöneticileri hakkında gözaltı kararı verilen şirketler arasında ihracat ve depolama alanındaki çalışmalarıyla bilinen şirketler de bulunuyor. Listede yer alan MENAS - Mersin Zirai Ürünler İşleme Sanayi ve Ticaret AŞ, 2024 yılında narenciye ihracatındaki performansıyla Türkiye şampiyonluğu ödülü aldı. Mersin merkezli Topal Narenciye de 2025 yılında düzenlenen yaş meyve ve sebze ihracat ödüllerin-de dereceye giren firmalar arasında yer almıştı. Listede bulunan Tümen Tarım Paketleme Antrepo Hizmetleri ve Gıda Ürünleri İthalat İhracat Sanayi Ticaret Ltd. Şti. de yaş meyve ve sebze sektöründe faaliyet gösteriyor. Şirket, Akdeniz Yaş Meyve ve Sebze İhracatçıları Birliğinin 2025 yılı "Yaş Meyve Sebze İhracatının Yıldızları" listesinde yer aldı.
YILLARDIR MANŞETLERE TAŞIDIK
Türkiye Gazetesi olarak yıllardır tarladan sofraya uzanan fiyat zincirini, üreticinin düşük satış fiyatı ile tüketicinin yüksek market ve pazar fiyatı arasındaki farkı ve fahiş fiyat iddialarını haberlerimize taşıdık. Son soruşturmayla birlikte bu fiyat zincirinde gerçekleştiği iddia edilen işlemler adli dosyaya girdi.
Kaan ZENGİNLİ
